امروز‌ :آذر 2, 1398

عبد الرحمان بْن‌ِ اَبی لَیلیٰ حبیب ولی الله

ابوعیسیٰ عبدالرحمان یسار انصاری کوفی‌ (د ۸۳ق/ ۷۰۲م‌)، ملقب به اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ (لیلا) از مشهورترین فقها، قضات، قاریان ومحدثان اسلام در قرن اول هجری میباشد. ابن ابی لیلیٰ از طائعین وناقلین اخبار اسلام است که تقریبا 120 نفر از اصحاب رسول الله (ص) را دریافته و از غالب آنان سخن انتقال داده است‌.

بسیاری هچون حکم بن عتیبه، حُسَین بن عبدالرحمان و یزید بن ابو زیاد از وی احادیث گفته اند.

ولادت و نسب

در زمان دقیق ولادت اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ اختلاف است‌. احمد بن عبدالله ، ملقب به حافظ ابو نعیم اصفهانی می گوید که اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ در زمان حکومت ابوبکر بن ابی‌قحافه پا به جهان گشود، ولی به قول دیگر محدثان او در اواسط حکومت عُمر بن خطاب به دنیا آمده است.

او مردی زیبارو با قامتی کشیده شد که بسیار خوشرو و خوش خُلق بود.

پدر و مادر

او پسر اَبی لَیلیٰ که از اصحاب رسول الله (ص) بوده است و همراه ایشان در غزوه اُحُد و نبردهای بعد از آن شمشیر زده است و به شهر کوفه مهاجرت کرده است و در رکاب امیر مؤمنان ولی الله در غزوه صفین جنگید و به شهادت رسید.

مادر او اُم لَیلیٰ انصاری دختر رواحه است که او نیز همچون شوهر و پسرش از محدثان اخبار می باشد.

عمو و عمه

عموی او عمران بن بلال نیز از اصحاب معروف خاتم النبیّین (ص) بوده است.

عمه او لَیلیٰ نیز از ناقلان اخبار از محّمد رسول الله (ص) می باشد.

ذورّیه

معروفترین فرزند او در میان ذرّیه او محمّد بن عبدالرّحمان‌ است که فقیه,مفتی , مدتی هم قاضی شهر کوفه در دوران بنی امیه بوده است. براساس حرف او که گفته من به رأی‌ خود فتوا می‌دهم او را از اهل سنّت می دانند. هرچند که نقل است که او از شاگردان امام جعفر الصادق (ع) بوده است.

پیروی مولا علیّ مرتضی ولی الله

وی از شیعیان علی ولی الله (ع) محسوب می‌شود که در غزوات جمل، صفین و نهروان در رکاب ایشان بوده است. او در جامعه و محافل و مجالس گوناگون به دفاع از امام علی (ع) می پرداخت و او را برتر از دیگران میدانست[همانطور که خداوند و رسول او میدانستند].

عبدالرحمان, اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ, از مریدان امام علی (علیه السّلام) محسوب میشود چراکه قرآن حکیم را از ایشان می آموزد.

 اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ حبیب علی ولی الله
اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ حبیب علی ولی الله

او حتّی پس از شهادت امام علی (ع) بر حقّانیت ولایت خاندان ایشان استوار ایستاد.

اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ در همه امور از امیرالمؤمنین تبعیت میکرد به شکلی که هنگامی که حُجاج بن یوسف ثَقفی وارد کوفه شد خواست که اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ را قاضی کوفه کند ولی حوشب به حُجاج گفت که اگر میل داری که علی بن ابی طالب (ع) را قاضی کنی اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ را بر این منصب بگذار!

اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ چنان به امام علی مرتضی (ع) ارادت داشت که حُجاج بن یوسف او را تازیانه می زد که به ایشان ناسزا گوید و بیان کند که بیزاری میجوید او جتی زیر ضربات شلاق هم از ارادت خود دست نکشید.

اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ از مرتضی علیّ عمرانی (علیه السّلام) چنین یاد می کند:

در قرآن 80 آیه بخصوص درباره امام علی (ع) نازل شده است که در امت رسول الله(ص) هیچ کس با او شریک نیست

علم و عمل

او که علم قرائت از مولای متّقیان فراگرفته بود خانه خود را به مجمع قاریان بدل کرده بود و گویند که بعد از نماز صبح تا طلوع خورشید به مطالعه قرآن مجید می پرداخت

ابن ابی لیلی عالم خوش نام تاریخ
ابن ابی لیلی عالم خوش نام تاریخ

اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ از پیشوایان شُیوخ و فقیهان موثق دوران خود به شمار می رفت و او از نیک نامان تاریخ به شمار می آید.

برخورد او با سیاست

در دوره عُمر

او که در مدینه زندگی می کرد اوقاتی را در جانب عُمر بن خطاب خلیفه دوم می نشست و اخباری را نیزاز دوره او منتقل کرده است.


در دوره عثمان

عبدالرحمان, اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ, هنگام محاصره و قتل عثمان بن عفان ناظر بود.


در دوره ولی الله علیّ مرتضی(ع)

 اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ در جبهه حق علی
اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ در جبهه حق علی

او در غزوه جمل یاور امام علی(ع) بود و همراه ایشان به سمت شهر بصره آمد. قضیه نامه فرستادن امام به مردم کوفه در کتاب طبری از زبان عبدالرحمان, اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ آمده است. به گفته او علی بن ابی طالب(ع) با 700 نفر همراه در 29 ربیعالثانی سال 36 قمری از مدینه به مقصد بصره حرکت نمود.

مخالف جریان حکمیت در جنگ صفین

هنگامی که معاویه به پیشنهاد عمرو بن عاص فرمان داد تا قرآن ها را به نیزه کنند تا نتیجه جنگ و خلافت _آن هم در جنگی که سپاه علی بن ابی طالب (ع) پیش بود و به پیروزی نزدیکتر_ به حکمیت قرآن باشد و داوران تحمیلی حکم کردند که علی (ع) و معاویه بن ابوسفیان از خلافت کنار روند که امام علی (ع) حکم آنان را نپذیرفت چرا که شرط مبنی بر عدالت و کلام خداوند باشد.

این حیله در نهایت جنگ را خاتمه داد اما در میان امت تفرقه انداخت و خوارج شکل گرفتند که به جنگ و دشمنی با امام علی(ع) پرداختند و درنهایت هم ولی الله را با مکرو حیله معاویه به شهادت رساندند و ابن ابوسفیان حکومتی قدرتمند تشکیل داد که بر کل حکومت اسلام حکم می راند.

عبدالرحمان, اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ, از آنرو که از رسول الله(ص) شنیده بود که:

همانطور که دو تن از بنی اسرائیل به ظلم حکم کردند در امت من هم دو تن به ظلم حکم صادر می کنند

میدانست که حکمیت آنان ظالمانه است و در نبرد صفین در میان سپاهیان از معاویه بسیار بدگویی می کرد که معاویه به او نامه ای نوشت که در آن از او عذرخواهی و گلایه کرد.

عبدالرحمن بن ابی لیلی مخالف حکمیت در صفین
عبدالرحمن بن ابی لیلی مخالف حکمیت در صفین

اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ پس از شهادت ولی الله (ع)

از شهادت حضرت امیرمؤمنان (ع) تا خلافت حُجاج بن یوسف ثَقفی اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ خبری نیست که برداشت می شود او عزلت بزگزیده است و از اجتماع دوری جسته است.

بالاتر هم از جریان به منصب قضاوت ننشستن و استقامت او دربرابر حُجاج گفته شد.

او با مرفوع خواندن نام علی بن ابی طالب و اصحاب ایشان از شکنجه خلاصی یافت که این امر تسلط او بر علم زبانشناسی و ادبیات عربی را هویدا می کند.


حضور در نبرد جامجم و شهادت

اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ که با حکومت بنی امیه مخالف بود و نیز از آنرو که حُجاج ثَقفی بر او غضب داشت,با سپاه ابومحمد عبدالرحمن بن اشعث علیه حُجاج ثَقفی شورش کرد; اشخاص مشهوری دیگری چون کمیل بن زیاد, نیز در این نبرد که به دیر جماجم شهره است حضور داشتند.

در طول جنگ پس از برتری یافتن سپاه امویان سپاه ابن اشعث پا به فرار گذاشتند که ابومحمد عبدالرحمن با سخنرانی و خواندن قصه ایی از حیدر کرّار(ع) آنان را به پایداری رساند. با آنکه در ادامه سپاه آنان لشکرگاه حُجاج ثَقفی را غارت کردند اما در نهایت مغلوب شبیه-خون آنان در نیمه شب شدند و تعداد زیادی از سپاهیان ابن اشعث کشته و یا در دِجیل عرق شدند.

که عبدالرحمان, اِبْن‌ِ اَبی لَیلیٰ نیز در یکی از این دوحالت به شهادت رسید.والله اعلم.

درمورد تاریخ دقیق شهادت هم اطمینان وجود ندارد و بین سالهای 81,82 و حتی به نقل از طبری 83 هجری قمری بوده است. والله اعلم.


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *